خانه

نوشته ها

تیم تحریریه

درباره اشارات

  • نوشته ها
  • پرونده ها
    • بشار اسد
  • تیم تحریریه
  • موضوعات
    • اقتصاد
    • جامعه
    • دین
    • سیاست
    • فرهنگ
    • هنر
  • درباره اشارات

برای جستجو تایپ کرده و Enter را بزنید

ورود | ثبت نام

خانه

نوشته ها

تیم تحریریه

درباره اشارات

  • نوشته ها
  • پرونده ها
    • بشار اسد
  • تیم تحریریه
  • موضوعات
    • اقتصاد
    • جامعه
    • دین
    • سیاست
    • فرهنگ
    • هنر
  • درباره اشارات

برای جستجو تایپ کرده و Enter را بزنید

ورود | ثبت نام

خانه > بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!

  

بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!

۵ مرداد ۱۴۰۴

0

33بازدید

میثم مهدیار

بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!
بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!
میثم مهدیار

توسط

میثم مهدیار

0 دیدگاه

۵ مرداد ۱۴۰۴

1- در زمینه بحران آب متاسفانه تقلیل مساله توسط فعالان سیاسی و رسانه یا بخصوص اصحاب علوم انسانی و اجتماعی به مدیران و یا سیاست و دولت و یا حتی مصرف مردم مانع حل بحران شده در حالیکه به نظرم بخش عمده  مساله “معرفت شناختی” است.
2- بخش عمده‌ای از آسیب‌های اجتماعی در دهه‌های اخیر در ایران ناشی از بحران آب بوده است: بحران آب مهاجرت‌های گسترده در درون فلات ایران را رقم زده و به تبع آن حاشیه نشینی، فقر و دیگر آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی شیوع پیدا کرده‌اند.
3- در تحلیل چنین بحران‌هایی جامعه‌شناسان تلاش می‌کنند خود را به عنوان یک داور بی‌طرف تصور کنند و معمولا سویه انتقاداتشان عمدتا به سمت عملکرد سیاسی حکومت، دولت‌ها و یا اقتصاد سیاسی پیمانکاران فنی و مهندسی و برخی اوقات نیز «فرهنگ عمومی» جامعه در مصرف آب بوده است. معمولا هم راه‌حل‌های ساده سازانه این طیف سیاست‌زده به ایجاد بازار آب و کالایی کردن آب ، طرح نکاشت و یا برساخت مفاهیمی مثل آب مجازی و… ختم شده است.
4- مهمترین عامل بحران آب در کشوری چون ایران را «سندروم ماموریت هیدرولیک» عنوان کرده‌اند. این سندروم به شیوع رویکرد «سازه محوری» در مدیریت منابع آب همچون تاسیس و استفاده گسترده از سدهای بتنی، کانال‌های بزرگ انتقال آب و حفر چاه‌های عمیق و … ارجاع دارد.
اما این سندروم از چه زمانی در ایران شایع شد و چه گفتمان‌های دانشی و معرفتی آن را پر و بال و توسعه دادند. از جهت سیاسی شروع این سندروم به دهه ۳۰ و ۴۰ شمسی بر‌می‌گردد که طرح‌های اصل چهار ترومن و اصلاحات ارضی در ایران اجرا شد. اما اجرایی شدن این طرح‌ها و تداوم آن‌ها بدون زمینه‌های معرفتی و پشتوانه‌های نظری ممکن نبوده است.
5- همانطور که در رساله دکتری نشان داده‌ام دانش جامعه‌شناسی و گفتمان‌های مختلف آن از چپ و لیبرال گرفته تا اسلامی سازی، خود از بانیان وضع موجود بحران آب در کشورند و برای همین نمی‌توانند داوری بی‌طرفانه‌ای داشته باشد و از «حکمرانی خوب» و یا «عقلانیت توسعه» دم بزنند. از همان اولین متون جامعه‌شناسی در ایران (کتاب‌های آریانپور و یحیی مهدوی و …) که توسعه و پیشرفت مساوی با تسلط تکنیکی بر بوم و اقلیم ایران در نظر گرفته شده تا همین متون اخیر که برخلاف عنوان پر طمطراق‌ «توسعه پایدار» شان از اشاعه‌گرایی تکنولوژیکی و عقلانیت اروپامدارانه برای حل مسائل یاری می‌طلبند، جای خالی توجه به بوم و اقلیم تاریخی و فرهنگی ایران دیده می‌شود.
6- برخی از این گفتمان‌ها همچون گفتمان تاریخی استبداد ایرانی که در ۸ دهه گذشته گفتمان غالب جامعه‌شناسی در ایران بوده (و البته هنوز نیزهست) نه تنها بی‌توجه به بوم بلکه حتی ضد بوم و اقلیم ایران بوده‌اند. عمده کارکرد این نظریه تاریخی و گفتمان که اشراب کننده نظریات توسعه‌ای همچون نوسازی (مدرنیزاسیون) در ایران بوده قرار دادن بوم و اقلیم و طبیعت ایرانی در مقابل توسعه و تجدد بوده است. مثلا هماکاتوزیان یکی از اصلی‌ترین مروجان نظریه استبداد ایرانی «بوم و اقلیم ایران» را پایه‌ای ترین عامل تضاد دولت و ملت و مانع شکل‌گیری انباشت و توسعه در ایران در نظر گرفته و این انگاره در دهه‌های اخیر در قلمروهای مختلف جامعه‌شناسی سیاسی، فرهنگی و توسعه در ایران به عناوین مختلف بازتولید و به یک انگاره غالب و هژمون تبدیل شده است.
7- در واقع سنت زدایی و بی اعتبار کردن قرن‌ها دانش بومی مدیریت منابع آب در ایران و زمینه سازی برای اشاعه‌گرایی و ترجمه گرایی غربی در قالب تقابل‌های دوگانه‌ای چون «سنتی/مدرن» و مفاهیمی چون « جامعه در حال گذار»، «توسعه سیاسی» ، «خلقیات منفی ما ایرانیان» و… وحتی [تلقی غیر بومی از] «توسعه پایدار» از مهمترین کارکردهای این گفتمان و نظریه تاریخی بوده است. در واقع در این گفتمان هژمون “بوم ایران” مهمترین مانع توسعه بوده است و قاعدتا هر نظریه توسعه ذیل این گفتمان تاریخی هژمون در علوم انسانی و اجتماعی ما باید از مسیر غلبه یا دور زدن بوم ایران طرح می‌شده است. حتی برخی چارچوب های توسعه پایدار هم ذیل همین نظریه طرح شده اند.
اصل چهار ترومن و اصلاحات ارضی به عنوان نمودهای اصلی «سندروم ماموریت هیدرولیک» که نقش عمده‌ای در تخریب قنات‌ها و کاریزها و دانش‌های سنتی مدیریت منابع آب و کشاورزی و دامپروری در ایران داشتند در چنین زمینه معرفتی، توسط عاملیت‌های توسعه در ایران دوران پهلوی امکان اجرایی شدن یافته‌اند.
8- دیگر گفتمان‌های جامعه‌شناسی از جمله چپ یا گفتمان اسلامی سازی اگرچه همچون گفتمان استبداد تاریخی غالب و هژمون نبوده‌اند اما به سهم خود بواسطه بی‌توجهی به مساله بوم و تاریخ و فرهنگ ایران، در تداوم سندروم ماموریت هیدرولیک در ایران در دهه‌های اخیر نقش داشته‌اند.گفتمان تاریخی چپ بواسطه تقلیل‌گرایی اقتصادی و گفتمان اسلامی‌سازی به خاطر رویکرد غیر تاریخی و ذهن‌گرایی حاکم بر آن اگر نگوییم ضد بوم ولی حتما غیر بومی بوده‌اند.
9- سندروم ماموریت هیدرولیک اگرچه از دهه ۳۰ و با عاملیت پهلوی‌ها شروع شد اما در جمهوری اسلامی نیز با قدرت و قوت تداوم یافته است. از علوم انسانی مدرن تا گفتمان‌های حاکم بر حوزه‌های علمیه همگی یا در خصومت با بوم و یا نسبت به آن بی‌توجه بوده‌اند.
سیاسی کردن بحران آب یا راهکارهای بازارگرایانه در حالیکه اساسا یک مساله معرفت شناختی است آن هم توسط اصحاب علوم انسانی و اجتماعی خود نشان از بحران این دیسیپلین‌ها در جامعه ما دارد.

دسته بندی:

اقتصاد, جامعه, سیاست

برچسب ها:

آب بحران توسعه مدیریت منابع

اشتراک گذاری:

   پربازدیدترین ها

۲۷ مرداد ۱۴۰۴

تضاد سیاستمدار خوش‌قلب و میدان واقعیت

۵ مرداد ۱۴۰۴

صلحی که همه صلح ها را بر باد داد

۵ مرداد ۱۴۰۴

بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!

۵ مرداد ۱۴۰۴

از بهشتِ عقل تا دوزخِ خون

۲۲ تیر ۱۴۰۴

مسیر هویت تاریخی یا ایستگاه ملّی‌گرایی ایدئولوژیک؟

در بله

اشارات را دنبال کنید.

در ایتا

اشارات را دنبال کنید.

   دیدگاه ها

دیدگاهشما لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

   نوشته های مرتبط

تضاد سیاستمدار خوش‌قلب و میدان واقعیت
سیاست
تضاد سیاستمدار خوش‌قلب و میدان واقعیت

یادداشتی به بهانه مقاله دکتر ظریف در مجله فارین‌پالیسی   متن اخیر دکتر ظریف…

محسن دنیوی
محسن دنیوی

زمان مطالعه 8 دقیقه

صلحی که همه صلح ها را بر باد داد
سیاست
صلحی که همه صلح ها را بر باد داد

چند میلیون فلسطینی در کرانه باختری زندگی می‌کنند؛ غذا، آب، قهوه، رختخواب و… فراهم…

وحید یامین پور
وحید یامین پور

زمان مطالعه 2 دقیقه

بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!
اقتصاد, جامعه, سیاست
بحران آب؛ سیاسی-مدیریتی یا معرفت شناختی؟!

1- در زمینه بحران آب متاسفانه تقلیل مساله توسط فعالان سیاسی و رسانه یا…

میثم مهدیار
میثم مهدیار

زمان مطالعه 4 دقیقه

از بهشتِ عقل تا دوزخِ خون
سیاست
از بهشتِ عقل تا دوزخِ خون

استیصال، درماندگی، حیرت، و اندوه… این‌ها تمام داشته‌های ما شده‌اند در برابر اخباری که…

سینا کلهر
سینا کلهر

زمان مطالعه 3 دقیقه

مسیر هویت تاریخی یا ایستگاه ملّی‌گرایی ایدئولوژیک؟
سیاست
مسیر هویت تاریخی یا ایستگاه ملّی‌گرایی ایدئولوژیک؟

یادداشت به قلم دکتر آرین طاهری   گفتمان ملی‌گرایی سکولار و باستان‌گرای پهلوی، در…

مدیر اشارات

زمان مطالعه 3 دقیقه

ای ایران بخوان، با ایران بمان
هنر
ای ایران بخوان، با ایران بمان

شنبه، چهارده تیر ۱۴۰۴، یک نقطۀ عطف و یک روز تاریخی برای ایران بود؛…

محمد رضا وحیدزاده
محمد رضا وحیدزاده

زمان مطالعه 3 دقیقه

تل‌آویو؛ پایتخت تاریخی شیاطین
دین
تل‌آویو؛ پایتخت تاریخی شیاطین

1- اسرائیل تاج سر غرب است. ضربان قلب غرب است. انسان غربی صدها سال…

وحید یامین پور
وحید یامین پور

زمان مطالعه 3 دقیقه

بی‌۲ و نقطه ضعف ما
سیاست
بی‌۲ و نقطه ضعف ما

🌕بی‌۲ و نقطه ضعف ما از ۲۰۰ سال پیش تا الان ما از حادثه…

محسن دنیوی
محسن دنیوی

زمان مطالعه 3 دقیقه

اشارات

قدمی کوتاه در راهی طولانی

اشارات نه از سیاست دوری می‌کند و نه تئوریسن احزاب می‌شود. مساله اشارات « اندیشه‌ورزی و عقلانیت انقلابی» است که فصل مشترک تمام تحلیل‌هاست.

موضوعات

  • فرهنگ
  • سیاست
  • اقتصاد
  • دین
  • هنر
  • جامعه

صفحات

  • افراد
  • نوشته ها
  • درباره اشارات
  • تماس با ما

عضویت در خبرنامه

تمامی حقوق این وبسایت متعلق به اشارات می باشد.