در باب روایت‌گری ایرانِ امروز

🔹 قصه‌ها بیش از آنکه برای به خواب رفتن کودکان باشد، زبان لطیف حکماست برای بیدار‌کردن همگان. از همین‌روست که خدای متعال اولین قصه‌گوی عالم است و کتب مقدس ادیان، کتاب قصه‌اند. حکمت ایران‌زمین نیز با داستان و قصه شناخته می‌شود. ابوالقاسم فردوسی را از اینرو حکیم خوانده‌اند که ادیب بوده است. به یادگار ماندن هزاران قصه در کتاب‌های شعر و نثر، قصه‌گوییِ خانواده‌ها برای کودکان، نقالی و شاهنامه‌خوانی، حکایت از همین روحیه ایرانیان دارد. ولی سخن مهم‌تر این است که نه تنها ایرانیان قصه‌گوی جهانیان بوده و هستند، بلکه ایرانِ امروز، خود قصه‌ای است درخشان برای خواندن! ایران، داستانی است ماندگار که تا قرن‌ها امکان روایت دارد. چرا که همچون قصه‌ها زندگی کردیم. برایمان سوال نشده که چرا ما این همه فراز و فرود داریم؟ این همه شخصیت و شهید داریم؟ این همه ماجرا! ما ملت یکجا نشستن و تماشا کردن نیستیم. ایرانِ ما حاج قاسم‌ها دید که در دشت‌ها و بیابان‌ها آنقدر برای مردمش جنگید تا شهادت را صید کرد. مادران و همسران شهدا را دید که بالای سر جنازه عزیزانشان، رجز سلحشوری خواندند؛ و هزاران هزار از این دست که این روزها و ثانیه‌ها خلق می‌شود. ما هیچگاه اسیر روزمرگی و تکرار نشدیم، زندگی ما سرشار بود از شگفتانه! از زیبایی و والایی! اگر مسئولان، فرماندهان و مردم ما همچون همگان رام این جهان شرور بودند، این همه قصه و شگفتی خلق نمی‌شد! شگفتی زمانی رخ می‌دهد که ایرانیان، خطرپذیری را به اوج می‌رسانند. لحظه فدا شدن پای آرمان‌ها، زیباترین و والاترین لحظه‌ای است که انسان در حیات خویش خلق می‌کند. لحظه‌ای که «خون» می‌جوشد! و ایرانیان خالق این همه زیبایی‌اند. «ما خود قصه‌ایم و بقیه تماشگر ما».

🔹 قصه ایران را خودمان باید بنویسیم! سوژه و راوی یکی است. همانطور که اسلحه به دست داریم، پرچم بلند می‌کنیم، در خیابان و میدان حرکت می‌کنیم، راوی این لحظات باشیم:

1- *مصادیق و جزئیات را بیان کنیم:* روایت، مفاهیم پیچیده را ملموس و محسوس می‌کند. در قصه‌ها و روایت‌ها، شجاعت و شرافت یک مفهوم برای اقناع ذهن‌ها نیست، بلکه یک واقعیت تحقق یافته در زندگی است که با تماشای آن جان‌ها تکان می‌خورد. همین است که شهید سلیمانی قدرتمندتر و زیباتر از مفهوم «شهادت» است و آیه‌الله خامنه‌ای شورانگیزتر و دلرباتر از مفهوم «ولی فقیه». چرا که مصادیق و وقایع، گرم‌تر از مفاهیم‌اند. حالا ببین چقدر زیبایی و گرما که این روزها در میدان و خیابان دیده می‌شود. زیبایی پشت زیبایی که «من بدین خوبی و زیبایی ندیدم روی را»! این لحظات می‌گذرد و فراموش می‌شود؛ اگر در دفتر تاریخ روایت نشود.

2- *هویت بسازیم:* روایت، پس و پیش دارد و رخدادها را پشت سر هم می‌چیند. اینکه از کجا و چرا به اینجا رسیده‌ایم و به کجا می‌رویم. برای همین ویژگی است که با شنیدن روایت‌ها و قصه‌ها، ما از امور جدا ازهم و جزئی بیرون آمده و درون یک امر کلی به نام «هویت» می‌افتیم. کسی که مخالف کشتار کودکان میناب است، با روبرو شدن با «روایت» این کشتار، با امر کلان‌تری به نام دشمن، ظالم، استکبار و در سوی دیگر مقاومت، انقلاب و ایران آشنا می‌شود.

3- *شخصیت‌پردازی کنیم:* روایت شخصیت دارد، فرشته و دیو دارد. امام، شهید، مردم، فرزند، فرمانده، نیرو، هم‌وطن، دشمن، ذلیل، ساکت، مزدور و…؛ این شخصیت‌ها خاکستری و میانه و بی‌طرف نیستند. چرا که قصه‌ها، جنگ خیر و شر هستند و در زمان جنگ هیچ مجالی برای امر خنثی نیست. سکوت در برابر شر، همراهی با ظلم دانسته می‌شود. به همین دلیل است که سکوت، وسط‌بازی و پیام‌های No war تعدادی روشنفکر یا چهره‌های رسانه‌ای در این روایت شنیده نمی‌شود.

4- *تعلق جمعی را تقویت کنیم:* روایت‌ها، صرفا قصه جمع‌ها نیستند، بلکه سازنده «جمع»اند. چرا که از سرگذشت و سرنوشت «ما» سخن می‌گویند. ما که در مکان و زمان مشترکی به سر برده و هم‌سرشت و هم‌سرنوشت شده‌ایم. قصه‌ها جای افراد منزوی و دورافتاده از جمع نیستند.

5- *حس مسئولیت‌پذیری را پرورش دهیم:* نهایتا اینکه روایت‌ها، مسئولیت سازند. روایت‌ها گذشته را حکایت می‌کنند، تا لحظه کنونی می‌رسانند و آینده را معلق نگه می‌دارند. معلق به چه چیزی؟ به کنش انسان‌هایی که این روایت را می‌شنوند و می بینند! در روایت‌ها، لحظه حساس کنونی، لحظه بحرانی و نقطه عطف روایت، همان نقطه‌ای است که ما ایستاده‌ایم. پایان این قصه را ما می‌نویسیم. چرا که قصه، قصه ماست. از خودمان بپرسیم که ما کجای قصه‌ایم؟