*اختلاف پیرامون مذاکرات از کجا نشأت می گیرد؟*

🖋 مهدی افراز

اعلام موضع اتحّاد داخلی توسط شخصیت های سیاسی کشور کاملاً جدی و واقعی است. امروز هیچ جریان یا موقعیت مدیریتی، امنیتی و نظامی در ایران قائل به تسلیم در برابر امریکا‌ یا زمینه سازی برای ضربه پذیری های بعدی در آینده نیست.

وجود این وحدت امّا به معنای عدم وجود تفاوت در ارزیابی ها و تجویزها نیست و از همین رو اختلاف در رویکردها و مواضع در مورد مذاکرات اسلام آباد مسأله ای نیست که اساساً قابل انکار باشد.

مجموعه اختلافات شکل گرفته که همگی با نیت تثبیت پیروزی ها برای ملّت ایران و انقلاب اسلامی بروز یافته، برخاسته از تفاوت برآورد نسبت به دو مقوله است، اول؛ رفتارشناسی و انگیزه شناسی هیئت حاکمه امریکا‌ در نسبت با ایران و دوم؛ نقطه پایان نظامی جنگ. تفاوت برداشت در این دو زمینه موجب شده است تا در میان نخبگان و تصمیم سازان کشور سه رویکرد مختلف پیرامون کیفیت پایان دادن به جنگ شکل بگیرد.

رویکرد اول؛ در شرایط فعلی جنگ که ما دست برتر نسبی داریم، می توانیم و می باید برای آمریکا یک پنجره خروج باز کنیم و بدون این که رفتارهای جنون آمیز از او سر بزند یا آسیب ها و خسارات زیرساختی به ما وارد کند، با گرفتن امتیازاتی، به ترامپ‌ امکان خروج از جنگ را بدهیم. بر اساس نحوه عملکرد هیات مذاکره کننده ایرانی و به خصوص بر مبنای گفتگوی تلویزیونی آقای قالیباف به نظر می رسد، چارچوب راهبردی این تیم بر اساس این رویکرد شکل گرفته است.

رویکرد دوم؛ امریکا‌ هیچ گونه امیتاز واقعی به ما نخواهد داد، لذا با این که رویکرد اول محتاطاته به نظر می رسد اما کاملاً غیرواقعی است و زمینه را برای خالی شدن دست ما در میدان سیاسی و در نتیجه وحشی شدن آن در میدان نظامی باز می کند. این رویکرد قائل است تا زمانیکه تمامی برگ های ترامپ در میدان نسوزد و حجم هزینه های اقتصادی و زیرساختی برای امریکا و اذنابش‌ به حداکثر نرسد، هیچ بازدارندگی و امکان‌ امتیازگیری واقعی برای ما ایجاد نخواهد شد. لذا می باید با تصعید تنش انرژی میدان را به نفع خودمان تخلیه کنیم، سپس زمینه پایان بندی سیاسی جنگ را فراهم کنیم. این رویکردی است که عمده مخالفان مذاکرات اسلام آباد در داخل عاقله موثر نظام بدان گرایش دارند.

رویکرد سوم؛ امریکا‌ در هیچ شرایطی امتیازدهنده نخواهد بود و در میدان نظامی هم، افقی برای برتری قاطع ما وجود ندارد. بهترین گزینه فریز کردن وضعیت فعلی است. یعنی امریکا‌ با احساس حفظ محاصره دریایی و ما با احساس حفظ اعمال حکمرانی بر تنگه هرمز، حدود آستانه درگیری با طرف مقابل ایجاد کنیم و جنگ را در سطح یک تنش دریایی‌ نگه داشته و اصراری بر پایان دهی سیاسی یا نظامی به جنگ نداشته باشیم. این رویکردی است که اخیراً در برخی محافل تصمیم ساز مورد طرح قرار می گیرد.

با این توضیح، باید توجه داشت که به دلیل شرایط خاص و تجربه نشده فعلی بروز این تفاوت ها طبیعی و بلکه سازنده است، بدان شرط که اولاً؛ تنوع راهبردی به گونه ای روایت نشود که تصور شود عده ای در حال زدوبند با دشمن و سازش و عده ای دیگر در حال ِماجراجویی و به آتش کشیدن آینده کشور هستند. ثانیاً؛ نظارت عمومی مردم در این روزهای حساس بهترین دارایی برای اثبات کارآمدی هریک از این رویکردهاست، لذا شفافیت و دیالکتیک با این جامعه مبعوث‌ نجات دهنده است. ثالثاً؛ در نقطه نهایی همه مقامات و تصمیم گیران باید بدانند که جمع بندی فرماندهی کل قوا مجرای اراده ورزی عموم ملّت است و تبعیت قطعی و کامل از آن ملاک پایبندی ما به مردم سالاری و پاسخگویی ما به تاریخ و آیندگان خواهد بود و نه رویکردهای شخصی یا جریانی.