«خطرپذیری» ایرانیان در عصر خامنه‌ای

۱.در فضائل جامعه ایران مطالب گوناگونی نوشته شده است. کربن ایران را «کانون معنویت» می‌دانست و فوکو ایران را «روح جهان بی‌روح» می‌خواند. برخی نیز بر سیاست و مدنیت ایرانیان تاکید داشته و بر خصیصه یاری‌گری و تعاون، اعتدال و عقلانیت، عاطفه و خانواده دوستی و امثالهم تاکید دارند. این نظرات و نظرات مشابه درباره فضلیت ایرانی اگر چه روایت‌گر تاریخ و تبار ایرانیان است، ولی کمتر بر فضیلت شکوفاشده در تاریخ معاصر ایران توجه دارد. فضیلتی که در عرض سایر فضائل قرار نمی‌گیرد، بلکه نسبت به ارزش‌های دیگر نقش پاسبان و نگاهدارنده دارد. آن فضیلت عبارت است از «دفاع از ارزش‌ها». دفاع کردن، هزینه دادن و فداشدن برای ارزش‌ها، خود ارزشی است که حتی در جوامع ارزشی نیز نایاب است. اکثر جوامع از صفات معنوی و دینی خاص خود برخوردارند، ولی اندک مردمانی یافت می‌شوند که برای حفظ این فضائل، آماده جان‌فدایی باشند. در نگاه ایرانیان «فداشدن» ارزشی است ورای ارزش‌ها و بلکه شرط قبول هر فضیلت دیگر است. چرا که یگانه راه کسب هر ارزش، هزینه دادن در راه آن است. «ارزش» صرفا یک فضیلت برای انجام دادن نیست، بلکه یک آرمان برای فداشدن هست. جامعه عافیت‌طلب نیز می‌تواند اهل مواسات، خیرخواهی، خانواده‌گرایی و امثالهم باشد، ولی چنین جامعه ای در بیم از بلا و هراس از خطر زندگی می‌کند. در حالیکه ایرانیان را نسبتی است با بلا که «در بلا بودن به از بیم بلا». تمایز جامعه ایران با جوامع دیگر بیش از آنکه در بودن یا نبودن معنویت خلاصه شود، «پذیرش هزینه‌ها در دفاع از معنویت» است. ایرانیان به استقبال خطرها می‌روند؛ چرا که لحظه خطر را لحظه آسیب و خسارت نمی‌دانند. بلاکشیدن و خطرپذیری برای حراست از آرمان‌ها، لحظه کسب آن آرمان‌هاست. گویا لحظه خطر، لحظه عبور از فقدان به دارایی است، لحظه عبور از لاف زدن به راستی است، لحظه عبور از تردید به اطمینان است. همانطور که در قرآن کریم نیز بلا و جهاد لحظه «لِیَزدادوا ایماناً مَعَ ایمانِهِم» بیان می‌شود. چه بسا بزرگترین امتحان الهی گذر از ترس برای دفاع از فضائل است: «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ»

۲.خطرپذیری و «جان‌نثاری» ایرانیان اگرچه ریشه در تاریخ و تبار آن‌ها دارد، ولی نسبتی روشن با خیزش انقلابی ایران در ده‌های اخیر دارد. در تاریخ معاصر ایران، مستشرقین از «تسلیم‌پذیری» به عنوان ویژگی ایرانیان یاد کرده اند. جان فوران به نقل از شاردن می‌نویسد: «ایرانیان از خصلت تسلیم‌طلبانه‌ای برخوردارند… این حالت شاید در هیچ کجای دنیای به اندازه اینجا قوی نباشد… ایرانیان تسلیم طلب‌ترین مردم روی زمین‌اند. هیچ کس طی دویست سال گذشته نشنیده که در ایران قیام یا شورشی برپا شده باشد.» این جملاتِ عزت‌شکن را مقایسه کنید با وصفی که در این سال‌ها بارها درباره «تسلیم نشدن ایرانیان» شنیده‌ایم. چنانکه این ویژگی شگفت‌انگیز از مرزهای ایران سرازیر شده و جبهه‌ای از مقاومت و شجاعت را در نقاط دور و نزدیک ایجاد کرده است. بی تردید مبدا این تحول انفسی در انقلاب ایران و مشی رهبران آن بوده است. زمانی که روح‌الله خمینی در اردیبهشت 1323 اولین اقدام مبارزاتی خود را با آیه «قُلْ انَّما اعِظُکُم بِواحِدَةٍ أنْ تَقُومُوا لِلّهِ مَثنی‌ وَ فُرادی» آغاز کرد نشان از پذیرش خطر برای قیامِ لله داشت. ده‌ها سال امام خمینی و آیه الله خامنه‌ای، شجاعت و عزت را در روح و جان ایرانیان دمیدند. آنجا که ایرانیان «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر استکبار» می‌گویند، در اصل «مرگ بر ترس» گفته‌اند؛ چرا که مشت گره کرده و فریاد برائت، بر زبان مردمی جاری می‌شود که ترس و زبونی را در درون خود کشته‌اند. «شجاعت» در میان ایرانیان به وضوح به عنوان یک ارزش سیاسی و برخواسته از متن انقلاب اسلامی ظهور یافته است. آنچه در میراث آیه‌الله خامنه‌ایِ شهید مشهود است، پایمردی معجزه‌گون ایرانیان برای دفاع از شرافت خویش در برابر دشمنان است. این پایمردی(مقاومت)، با منافع کوتاه مدت قید نمی‌خورد. چرا که شرط این شرافت هزینه دادن و فداشدن است. در خاطره ایرانیان، اسطوره «شهید» از این جهت قداست خارق العاده ای می‌یابد که نقطه تام و تمام این خطرپذیری است. ولی در میراث خامنه‌ای، خطرپذیری و هزینه دادن بیش از آنکه در جان‌نثاری باشد در متن زندگی است. آنجایی که تاجر، هنرمند، ورزشکار، دانشمند، پزشک، پرستار، پاسدار، خانه دار، روحانی و… برای ایجاد ارزش افزوده‌ای در زندگی ایرانیان، از سود و منفعت خویش می‌گذرد و خود را در معرض سختی و خطر قرار می‌دهد. آیه‌الله خامنه‌ای لحظه به لحظه و صحنه به صحنه ازخودگذشتگی ایرانیان را در خاطر خود ثبت می‌کرد و ایران و ایرانی را با آن توضیح می‌داد.