اگرچه اغلب روشنفکران و اصحاب علوم انسانی و اجتماعی ما نسبت به تهاجم نظامی دشمن آمریکایی صهیونیستی به وطن روزه سکوت گرفته‌اند ( و این خود یکی از بهترین نشانه‌ها در بی وطن بودن گفتمان غالب دانشگاهی و روشنفکری ماست) اما تعداد کمی هم که تلاش کرده‌اند از پیله سکوت بیرون آیند غالبا با انتقاد همزمان از حمله دشمن و حاکمیت، تلاش می‌کنند موضعی «وسط‌بازانه» اتخاذ کنند. اما آیا از لحاظ نظری چنین موضعی موجه است؟

به عنوان مثال یکی از جامعه‌شناس-سلبریتی‌ها متنی منتشر کرده و ضمن تایید دفاع در برابر هجمه «استعمار» حکومت را هم «اقتدارگرا» خوانده و به این واسطه وطن‌فروشی‌های ناهموطنان را هم توجیه کرده‌است.
البته همین‌که یکی از اصحاب گفتمان مسلط جامعه‌شناسی در ایران بالاخره بعد از چند دهه اینک با فرود بمب‌های غربی بر سر مردم بیگناه، بالاخره مفهوم استعمار را به رسمیت شناخته خود جای بسی شکر دارد اما این موضع وسط‌بازانه هم، از جهت نظری لرزان و دچار چالش و تناقض است.

در واقع این دسته فراموش می‌کنند که استعمار سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد و همزاد با مدرنیته است و بر خلاف باور این دوستان بسیاری از دستاوردهای امروز غربی نه صرفا محصول قدرت فکر و تکامل تجربه و اندیشه غربی بلکه محصول چپاول استعماری ملت‌ها و اقوام مختلف در طی سده‌ها بوده است. از آن سو “ملی گرایی روش شناختی” این دسته باعث شده در نظر نگیرند که از قضا عمده عقب‌ماندگی‌ها و چالش‌ها و مشکلاتی که کشورها و ملت‌های استعمار شده تحمل می‌کنند نه صرفا محصول عوامل درونی فکری و فرهنگی و سیاسی و اجتماعی و اقلیمی آن‌ها بلکه عمدتا محصول سیطره استعمار بر تاریخ جهان و کشورها بوده و البته به علت ایجاد مشکلات تاریخی هنوز هست.

نکته دومی که نادیده گرفته می‌شود اینکه استعمار صرفا چهره‌ای‌ عریان و خشونت آلودی که امروز با فرود بمب‌ها می‌بینم ندارد بلکه بخصوص در سده‌های اخیر صورت جدید آن را استعمار فرانو می‌شناسیم. در واقع استعمارفرانو یا نرم و پوشیده و پنهان در قالب مکاتب نظری اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی خود را موجه کرده و تنها هنگامی صورت خشن و عریان به خود می‌گیرد که نتواند از مسیرهای نرم تمنیات خود را برای چپاول منابع پیش برد. البته استعمار فرانو پیش از آنکه دست چدنی‌‌ بمب آلودش را از آستین مخملی‌ عقلانیت، گفتگو و صلح و حقوق بشر بیرون بیاورد تلاش می‌کند با کاربست مفاهیمی چون «حکومت اقتدارگرا» و «دیکتاتوری» و …از هرگونه مقاومت در برابر هجمه سخت دشمن مشروعیت زدایی کنند در حالیکه آنچه اقتدارگرایی خوانده می‌شود اغلب مراقبت‌ها و احتیاط‌ها و نا اطمینانی‌هایی است که کشورها برای حفظ خود در این شرایط هجمه همه جانبه به کار می‌بندند.

در واقع کشوری که سالهاست با ترورهای گسترده، جنگ، تحریم و فشار امنیتی و سیاسی مواجه شده، برای حفظ کیان خود مجبور است محتاط‌تر و دست به عصاتر حرکت کند و این اقتدارگرایی نیست بلکه نوعی نظام مراقبت برای حفظ موجودیت در جنگ بقاست در جهان مدرن است. اینکه امروز دشمن به بمباران و هجمه سخت روی آورده محصول حفظ کیان کشور در برابر چنان آسیب‌هایی بوده است و الا بسیاری از کسانی که دائم چنین مفاهیمی را مصرف می‌کنند دهه‌ها قبل کشور را به تسلیم در برابر استعمار و سراشیبی سقوط کشانده بودند. فراموش نکنیم دهه هفتاد و در مجلس ششم وقتی آمریکا به عراق حمله‌کرد تعداد زیادی از همین قماش به رهبری نامه نوشتند که بهتر است زودتر تسلیم شویم تا هدف بعدی حمله قرار نگرفته‌ایم و البته این ادبیات در طی این دهه‌ها به عناوین مختلف توسط این جماعت بازتولید شده است و همین چارچوب جغرافیایی هم که اینک به نام «وطن» می‌شناسیم هم از صدقه سر همان نیمچه مراقبت‌ها و احتیاط‌هاست.

تفاوت اقتدارگرایی و مراقبت اینجا مشخص می‌شود که مسئولان رده اول کشور خود در صف اول جانبازی برای مردم و شهادت هستند و بر خلاف اقتدارگرایان جهانی مردم را سپر خود نکرده اند.

با این همه به رسمیت شناختن استعمار از سوی این دست از جامعه ‌شناسان را به فال نیک می‌گیریم و اینک با اضافه شدن این متغییر جدید به تحلیل‌هایشان ضروی است همه آن ایده‌ها، مفهوم پردازی‌ها، نقدها و پیشنهاداتی که تا کنون طرح کرده‌اند را یکبار دیگر با حضور این متغیر جدید بازخوانی کنند. با این مهم قطعا به سمت یک تفاهم فکری و اجتماعی ملی خواهیم رفت.

 ملاحظه مهم:
*البته این مساله به این معنا نیست که نباید از حاکمیت انتقاد کرد یا در برابر مشکلات آن سکوت کرد بلکه مساله اتخاذ آن موضع نظری درستی است که می‌تواند به اصلاح امور کمک کند؟* آن موضعی که بتواند همزمان *آزادی و امنیت* را تضمین کند و یکی را قربانی دیگری نکند. این موضع هرچه هست وسط‌بازی سبک‌سرانه نمی‌تواند چنین باری را به دوش بکشد.