۱- در رسانه‌ها از دیروز هجمه بالایی را علیه جان‌فدا شروع کرده‌اند. البته آنطور که از مسئولان جان‌فدا شنیدم این هجمه در یکی دو هفته گذشته به صورت حملات نرم افزاری بود اما چون با تمهیدات صورت‌گرفته نتوانستند کاری از پیش ببرند حالا به هجمه رسانه‌ای روی آورده‌اند. این نشان می‌دهد حالا می‌توان جان‌فدا را یک سلاح ملی در جنگ رمضان در نظر گرفت. سلاح جدید و ابتکاری دیگر از ایرانیان مقاوم که دشمن را به دست و پا زدن انداخته است.

۲- «جان‌فدا» که اینک ۳۰میلیونی شده، یک سرمایه بزرگ اجتماعی است اما امیدوارم مانند سرمایه‌های بزرگ آیینی دیگرمان همچون پیاده‌روی جاماندگان و جشن غدیر و امام رضایی‌ها و… بی‌برنامه رهایش نکنیم. ما بعد از ۵۰ سال تجربه به فناوری برگزاری اجتماعات میلیونی شورانگیز خیابانی در ایران دست‌یافته‌ایم اما هنوز در برنامه‌ریزی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های این فناوری اجتماعی توفیق کافی نداشته‌ایم.

۳- جان فدا یک کمپین تبلیغاتی یا صرفا انبوهی از توده خلق با احساسات برانگیخته نیست. جان‌فدایی که اینک به یک سبک زندگی شبانه تبدیل شده نمی‌تواند یک کمپین موقت تبلیغاتی باشد. هیچ صرفا احساساتی آنقدر عمیق نیست که بتواند ۶۰ شب مردم را زیر باران تهدید و بمباران چنین با انگیزه در خیابان نگه‌دارد مگر اینکه ریشه‌هایی در تاریخ و فرهنگِ حماسی و مشارکتی آن جامعه‌ داشته باشد. از کربلا تا جنبش سربه‌داران تا نهضت شیعی اسماعیلیه تا جنگ‌های ایران و روس تا دفاع مقدس ۸ساله ایرانی‌ها جان‌فدایی را در عرصه نبرد تمرین کرده‌اند. جان‌فدا اما همچنین ریشه در سنت‌های اجتماعی تاریخی یاری‌گرانه و مشارکتی و فتوتی چند هزارساله ایرانیان همچون بُنه و واره و وقف و نذر و قرض الحسنه دارد.

۴- امروز هم سرمایه و ظرفیت عظیم ۳۰میلیونی جان‌فدا می‌تواند گره‌گشای یکی از وهله‌های بحرانی ایران باشد: دشمن با بمباران زیرساخت‌های صنعتی و تولیدی تلاش کرده هم اقتصاد ارز آور ایران را دچار چالش کند و هم نارضایتی اقتصادی ناشی از کمبود مواد اولیه، کالاها و لوازم ضروری زندگی روزمره و در نتیجه «تورم» هزینه‌های زندگی روزمره را تشدید کرده و«لشکر کارگران» بیکارشده را هم در این شرایط بحرانی ضرب کند تا اهداف دست‌نیافته‌اش در میدان را در خیابان جبران کند.
اما *«صندوق جبران خسارت جان‌فدا»* با تجمیع ودیعه‌های خرد ۳۰میلیون جان‌فدا می‌تواند ایران را از یکی از حساس‌ترین گردنه‌های تاریخی‌اش به سلامت عبور دهد:
یک میلیون تومان کسی را ثروت‌مند و یا فقیر نمی‌کند اما فرض کنید اگر این ۳۰میلیون نفر (‌به فرض در روزهای آتی به ۴۰ یا ۵۰ میلیون نرسد) در یک هم افزایی و مشارکت اجتماعی هر کدام متوسط «یک میلیون تومان» در این صندوق قرض‌الحسنه برای چند سال به ودیعه بگذارند چه حجم بزرگی از نقدینگی برای حمایت از کارگران بیکار شده و کسب و کارهای خرد آسیب دیده فراهم می‌شود: حداقل *۳۰ همت*.

۵- این صندوق با چنین سرمایه‌ای می‌تواند تا یکسال به ۲۰۰ هزار کارگر ماهانه حدود ۱۵ میلیون تومان وام بلند پرداخت کند تا حداقل‌های معیشت روزانه یک خانواده ۴نفره تا رسیدن به یک شرایط متعادل اقتصادی را تا حد زیادی جبران کند. یا این صندوق می‌تواند به حدود ۶۰ هزار کسب و کار خُرد آسیب دیده از شرایط جنگی تا حدود ۵۰۰ میلیون تومان وام با زمان تنفس بلند مدت پرداخت کند.
ممکن است برخی در اصل چنین میزان مشارکت مالی مردم تشکیک کنند اما باید به آنان یادآوری کرد که در کمپین «ایران همدل» در سال ۱۴۰۳ زمانی که هنوز این مردم هنوز این‌ چنین «مبعوث» نشده بودند، زنان ایرانی حماسه آفریدند و بیش از ۲ هزار میلیارد تومان از شخصی‌ترین سرمایه‌های خانگی‌شان یعنی طلاهای خود را به مردم آواره لبنان و غزه «اهدا» کردند. درحالیکه صندوق جان‌فدا صرفا مبلغی جزئی‌تر صرفا به ودیعه گذاشته می‌شود تا بعد از چند سال به صاحب آن برگردانده شود. اگر سرمایه این صندوق قابل توجه شود می‌تواند حتی در زمینه تامین مالی بنگاه‌های ارزآور اقتصادی آسیب دیده از جنگ هم مشارکت کند.

۶- راه اندازی *صندوق فتوت جان‌فدا* البته ملاحظاتی دارد:

１- مدیریت صندوق با خود مردم باید باشد و دولت صرفا نقش ضامن ودیعه گذاری مردم را به عهده خواهد گرفت. نهایتا با توجه به اقتصاد متورم و ناپایدار کشور دولت برای ایجاد اعتماد لازم می‌تواند بازگرداندن معادل ارزی ودیعه گذاری ریالی مردم را تضمین کند. این تضمین نگرانی کاهش ارزش پول خانواده‌های ودیعه گذار را رفع می‌کند.
２- اگر دولت مردان با اختصاص بخشی از اموال یا حقوق ماهیانه خود در این صندوق مشارکت کنند انگیزه‌های اجتماعی مشارکت مردم در جان‌فدا چند برابر خواهد شد.
３- فرایندهای این صندوق باید کاملا شفاف و به دور از تعارض منافع باشد تا خاطرات تلخ برخی صندوق‌های قرض الحسنه در دهه ۸۰ و ۹۰ را زنده نکند.

۷- *وضعیت فرهنگ اقتصادی مصرفی و فرهنگ سیاسی توده‌وار پیشاجنگ دیگر نمی‌تواند در پساجنگ ادامه یابد. سازندگی، توسعه سریع و جبران عقب‌ماندگی‌های ناشی از جنگ رمضان نیازمند کانالیزه کردن اعتماد به نفس بالا و انرژی متراکمی است که مقاومت ملی جانانه این روزهای ایرانیان در میدان و خیابان رقم خورده است‌.
در وضعیت پساجنگ هر فرد، هر خانواده و هر محله باید به یک عاملیت اقتصادی تولیدی فتوتی و مشارکتی تبدیل شود. سرمایه اجتماعی محله‌محور ایرانیان که در قالب شبکه مساجد و حسینیه‌ها و کانون‌های محله‌ای توسعه یافته اگرچه در یکی دو دهه اخیر دچار رکود اجتماعی شده اما اینک می‌تواند پایه یک خیزش ملی در حوزه اقتصادی شود.*

۸- متاسفانه در سه دهه اخیر پس از دفاع مقدس ۸ساله سیاست‌های اقتصادی در ایران اغلب سویه‌ای نئو لیبرال و البته ناشفاف پیدا کرده و اسیب‌های زیادی را به جامعه ایران وارد کرده که تبعات آن را در شورش‌های متعدد شهری در یک‌دهه اخیر تجربه کرده‌ایم. اصول اقتصاد لیبرال با ارزش‌های مشارکتی و فتوتی که خصیصه ممتاز فرهنگ ما ایرانی‌هاست سر سازگاری ندارد. *جان‌فدا* می‌تواند در خدمت یک رستاخیز اقتصادی – اجتماعی در دوران پسا جنگ باشد و به تغییر پارادایم اقتصاد ایران به یک اقتصاد اجتماعی مکمل یا دگرواره یاری رساند.