در دوران معاصر نسبت شعر و مخاطب، فراز و نشیب‌های بسیاری داشته؛ گاه بین آن‌ها پیوندی وثیق برقرار بوده و گاه فراقی جانکاه. گاهی نیز جریانی فرعی توانسته از بین جریان‌های دیگر سر بر بیاورد و نبض مخاطب را به دست بگیرد. در بین همۀ این تلاطم‌ها اما نیمۀ دوم دهۀ پنجاه با شرایط ویژه‌ای همراه بود. در این دوران و در گرماگرم سال‌های انقلاب، شعر نیز هم‌‌سرشت و هم‌سرونوشت با ساحت‌های دیگر زندگی اجتماعی شرایط متفاوتی را تجربه می‌کرد. چنان‌که در لابه‌لای خاطرات شاعران آن دوران از دعوت‌ها به جلسات و محافلی می‌شنویم که پیش از این چندان نسبتی با شعر نداشته‌اند. یا می‌توان از انتشار گسترده و کم‌سابقۀ سروده‌هایی شورانگیز و پرحرارت در میان مردم و به همت خود آنان سراغ گرفت. دکلمۀ شعر در حسینیه‌ها، مساجد، سالن‌ها و محل‌های تجمع، یکی دیگر از جلوه‌های حضور شعر در میان مردم آن روزگار است.

اما بی‌گمان یکی از خاطره‌انگیزترین لحظات تلاقی شعر با مخاطب، اتفاق تاریخی «ده شب» یا «شب‌های شعر گوته» در سال 1356 است؛ جایی که به همت انستیتو گوته، انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان و با همکاری کانون نویسندگان به مدت ده شب، مراسمی برای شعرخوانی و سخنرانی در باغ انجمن فرهنگی روابط ایران-آلمان برگزار شد و طی آن بیش از شصت نویسنده و شاعر با گرایش‌های مختلف ولی عمدتاً چپ، به شعرخوانی و سخنرانی پرداختند. به گفتۀ شاهدان در شب‌های آغاز، جمعیت انبوهی برای شرکت در این مراسم حضور یافتند و در شب‌های بعد با آغاز بارندگی‌ها از تعداد جمعیت کاسته شد. این رویداد تاریخی که همانا از افتخارات جریان روشنفکری در ایران به شمار می‌رود، در منابع مکتوب و غیر مکتوب، به اشکال مختلف و به تفصیل بارها و بارها گزارش شده است.

با این‌همه چنین توفیقی، با پیروزی انقلاب و در پی فاصله گرفتن چهره‌های روشنفکری از آرمان‌ها و ارزش‌های ملت ایران، متوقف شد و روز به روز بر فاصلۀ شعر آنان و مردم افزوده شد. به نحوی که دهۀ هفتاد را باید دهۀ تئوری‌پردازی و سوگواری‌ها و مرثیه‌خوانی‌های منتقدان و نویسندگان این جریان دربارۀ‌ مسئله‌ای به نام «بحران مخاطب» نامید. این در حالی است که جریان انقلاب، بر خلاف همۀ‌ این جار و جنجال‌ها، پیوسته و بی‌وقفه ارتباط محکم خود را با مخاطبان اصلی خویش حفظ کرد. چنان‌‌که از حضور شاعران در جبهه‌های جنگ و شعرخوانی برای رزمندگان تا انتشار گستردۀ‌ سروده‌های آن‌ها در مطبوعات و چاپ‌های پرشمار آثارشان و راه‌یافتن نمونه‌هایی از اشعارشان به بطن زندگی مردم، گواهی از پیوند محکم شعر انقلاب با مخاطب است.

با این‌همه در این روزهای عجیب و در میانۀ بعثت تاریخی ملت ایران، حادثه‌ای در عرصۀ شعر در حال وقوع است که به گمان من با هیچ برهۀ دیگری در تاریخ قابل مقایسه نیست. در این روزها و از آغاز جنگ رمضان، جوششی در میان شاعران متعهد و انقلابی درگرفته است که صاحب این سطور هیچگاه مشابه آن را سراغ ندارد. به عنوان مثال یکی از صفحات شعر به نام «ایران‌سرا» در پیام‌رسان بله اقدام به گردآوری و انتشار برخی از این سروده‌ها کرده است. بررسی ایران‌سرا نشان می‌دهد در طول این دو ماه روزانه بیش از 40 شعر جدید در این صفحه منتشر شده است. علاوه بر این می‌توان به ترانه‌ها، تصنیف‌ها، نوحه‌ها و آثاری اشاره کرد که توسط خوانندگان، مداحان و مجریان مختلف در طی این مدت خوانده شده است.

شگفت‌تر از همه اما حضور خود شاعران در میادین و تجمعات است! بیش از شصت روز است که ده‌ها شاعر در تهران و شهرهای دیگر، در پویشی بی‌سابقه هر شب به میان مردم می‌روند و به شعرخوانی برای آن‌ها می‌پردازند. مستقیم، بدون واسطه، رودررو؛ در تجمعاتی که شمار آن‌ها به چندصد نفر می‌رسد! مردم بدون هیچ میانجی دیگری، اعم از کتاب و نشریه و موسیقی و مجری، در لحظه شنوندۀ سروده‌های شاعران‌اند و گاه با اشک‌ها و لبخندها و شعارها و تکبیرهایشان، واکنش نشان می‌دهند. به‌راستی چنین رستاخیزی را تاریخ شعر، نه آن زمان که شعر در سدۀ دهم به کوچه و بازار راه یافته بود و نه اواخر قاجر که چایخانه‌ها میزبان شاعران مشروطه بوند و نه حیاط پرجمعیت انستیتوی گوته در جلسات «ده شب»، هیچگاه شعر این‌چنین با اقبال گرم و مستقیم مخاطبانش روبرور نبوده است؛ چیزی که باید بعدها و در پژوهش‌های آتی، از آن بیشتر گفت.